شرح و تفسیر تتمۀ حکایت خرس و آن ابله

شرح و تفسیر تتمۀ حکایت خرس و آن ابله در مرکز تخصصی شعر و عرفان دیدارجان

شرح و تفسیر تتمۀ حکایت خرس و آن ابله

شاعر : مولانا جلال الدین محمد بلخی

کتاب : مثنوی معنوی

قالب شعر : مثنوی

آدرس شعر : مثنوی معنوی مولوی دفتر دوم ابیات ۲۰۱۰ تا ۲۰۳۵

نام حکایت : انکار موسی بر مناجات شبان

بخش : ۸ از ۱۳

مثنوی معنوی مولوی
داستان و حکایت

روزی حضرت موسی (ع) به چوپانی برخورد کرد که با زبانی ساده و بی پیرایه خدا را یاد می کرد . مثلاََ می گفت : ای خدا ، تو کجا هستی که من نوکری تو را کنم . موزه ات را رفو کنم و شانه بر گیسوانت کشم . شپش های جامه ات را بِکُشم و از شیر گوسفندان به تو غذا دهم . دستان و پاهایت را نوازش کنم و جایِ خوابِ تو را پاک و پاکیزه کنم . و از این جملات و تعابیر بسیار گفت . تا آنکه حضرت موسی (ع) برآشفت و او را نکوهش کرد . چوپان نیز دل شکسته و غمین راهِ بیابان در پیش گرفت و

متن کامل حکایت انکار موسی بر مناجات شبان را در مرکز تخصصی شعر و عرفان مطالعه نمایید .

متن کامل ابیات ۲۰۱۰ الی ۲۰۳۵

۲۰۱۰) خرس هم از اژدها چون وارهید / و آن کرم از مردِ مردانه بدید

۲۰۱۱) چون سگِ اصحابِ کهف آن خرسِ راز / شد مُلازم در پِیِ آن بُردبار

۲۰۱۲) آن مسلمان سَر نهاد از خستگی / خرس ، حارس گشت از دلبستگی

۲۰۱۳) آن یکی بگذشت و ، گفتش : حال چیست ؟ / ای برادر مر تو را این خرس کیست ؟

۲۰۱۴) قصّه واگفت و حدیثِ اژدها / گفت : بر خرسی مَنِه دل ، ابلها

۲۰۱۵) دوستیِ ابله ، بَتر از دشمنی است / او به هر حیله که دانی راندنی است

۲۰۱۶) گفت : والله از حسودی گفت این / ور نَه خرسی چِه نگری ، این مهر بین

۲۰۱۷) گفت : مِهرِ ابلهان عِشوه دِه است / این حسودیِ من از مِهرش بِه است

۲۰۱۸) هَی بیا با من ، بِران این خرس را / خرس را مگزین ، مَهِل همجنس را

۲۰۱۹) گفت : رَو رَو ، کارِ خود کن ای حسود / گفت : کارم این بُد و ، رزقت نبود

۲۰۲۰) من کم از خرسی نباشم ای شریف / ترکِ او کن ، تا مَنَـت باشم حریف

۲۰۲۱) بر تو دل می لرزدم ز اندیشه ای / با چنین خرسی مرو در بیشه ای

۲۰۲۲) این دلم هرگز نلرزید از گزاف / نورِ حق است این ، نه دعویّ و ، نه لاف

۲۰۲۳) مؤمنم یَنظُر بِنور الله شده / هان و هان ، بگریز از این آتشکده

۲۰۲۴) این همه گفت و به گوشش در نرفت / بَد گمانی مرد را سدّی است زَفت

۲۰۲۵) دستِ او بگرفت و ، دست از وی کشید / گفت : رفتم ، چون نه یی یارِ رشید

۲۰۲۶) گفت : رَو ، بر من تو غمخواره مباش / بوالفضولا ، معرفت کمتر تراش

۲۰۲۷) باز گفتش من عدوّ تو نِیَم / لطف باشد گر بیایی در پِیَم

۲۰۲۸) گفت : خوابستم مرا بگذار ، رَو / گفت : آخِر یار را مُنقاد شَو

۲۰۲۹) تا بخُسبی در پناهِ عاقلی / در جوارِ دوستیِ صاحبدلی

۲۰۳۰) در خیال افتاد مَرد از جِدّ او / خشمگین شد ، زود گردانید رُو

۲۰۳۱) کین مگر قصدِ من آمد ، خونی است / یا طمع دارد ، گدا و تونی است

۲۰۳۲) یا گِرو بسته ست با یاران بدین / که بترساند مرا زین همنشین

۲۰۳۳) خود نیامد هیچ از خُبثِ سِرش / یک گمانِ نیک ، اندر خاطرش

۲۰۳۴) ظَنِ نیکش جُملگی بر خرس بود / او مگر مر خرس را همجنس بود

۲۰۳۵) عاقلی را از سگی تهمت نهاد / خرس را دانست اهلِ مِهر و داد

شرح و تفسیر تتمۀ حکایت خرس و آن ابله

خرس هم از اژدها چون وارهید / و آن کرم از مردِ مردانه بدید


خرس همینکه از دستِ اژدها نجات پیدا کرد و آن جوانمردی را از آن مردِ دلاور دید . [ ادامه معنا در بیت بعدی ]

چون سگِ اصحابِ کهف آن خرسِ راز / شد مُلازم در پِیِ آن بُردبار


آن خرسِ ناتوان مانند سگِ اصحابِ کهف ، همراه آن مرد شد که در بلاها و حادثه ها بُردبار و صبور باشد .

آن مسلمان سَر نهاد از خستگی / خرس ، حارس گشت از دلبستگی


آن مردِ مسلمان از فرطِ خستگی سَر بر زمین نهاد و خرس هم به سبب دلبسته شدن به آن مرد ، نگهبان او شد .

آن یکی بگذشت و ، گفتش : حال چیست ؟ / ای برادر مر تو را این خرس کیست ؟


شخصِ خِردمندی از آنجا می گذشت ، به آن مرد گفت : ای برادر ماجرا چیست ؟ این خرس با تو چه نسبتی دارد و اصلا کیست ؟

قصّه واگفت و حدیثِ اژدها / گفت : بر خرسی مَنِه دل ، ابلها


آن مردِ دلاور ، حدیثِ اژدها را بازگو کرد . امّا آن مردِ خِردمند گفت : ای نادان ، به دوستی خرس ، دل ، مبند .

دوستیِ ابله ، بَتر از دشمنی است / او به هر حیله که دانی راندنی است


زیرا دوستی نادان از دشمنی بدتر است . به هر تدبیری که می دانی او را از خود بران .

گفت : والله از حسودی گفت این / ور نَه خرسی چِه نگری ، این مهر بین


آن مردِ دلاورِ ساده لوح وقتی این سخن را شنید . پیشِ خود به گمان بَد افتاد و گفت : به خدا قسم ، این شخص ، این حرف ها را از رویِ حسادت می زند . سپس به او گفت : تو چرا به خرس بودن او نگاه می کنی ؟ تو به مِهر و صفای او نگاه کن .

گفت : مِهرِ ابلهان عِشوه دِه است / این حسودیِ من از مِهرش بِه است


آن مردِ خِردمند گفت : مِهر و دوستی نابخردان ، فریبنده است . اگر خیال می کنی من حسادت می ورزم . بدان که این حسادتِ من از مِهر و دوستی خرس برای تو بهتر است . [ عشوه دِه = فریبنده ]

هَی بیا با من ، بِران این خرس را / خرس را مگزین ، مَهِل همجنس را


های ، مردِ غافل بیا و همراهِ من شو و این خرس را از خود بِران . خرس را به دوستی و همراهی برنگزین و همجنسِ خود را رها مساز . [ هَی = لفظی است برای تنبیه و آگاه سازی ، های ]

گفت : رَو رَو ، کارِ خود کن ای حسود / گفت : کارم این بُد و ، رزقت نبود


آن دلاورِ نادان به آن خردمند گفت : ای حسود ، برو برو ، پیِ کارت و خودت را نصیحت کُن . خِردمند گفت : کارِ من همین بود که تو را متوجّهِ خطرِ خرس کنم . ولی گویا قسمتِ تو نیست که از آن نصایح بهره مند شوی .

من کم از خرسی نباشم ای شریف / ترکِ او کن ، تا مَنَـت باشم حریف


ای مردِ شریف ، من کمتر از خرس که نیستم . تو خرس را رها کن تا من همنشین و همراهِ تو شوم . [ همنشینِ خردمندان شو تا رستگار شوی نه همنشینِ نابخردان که هستی تو را غارت کنند . ]

بر تو دل می لرزدم ز اندیشه ای / با چنین خرسی مرو در بیشه ای


من قلباََ برای سرنوشتِ تو اندیشناک هستم و دلم لرزان است . هرگز با چنین خرسی به جنگل مرو . یعنی هیچ جا با او همراه مشو .

این دلم هرگز نلرزید از گزاف / نورِ حق است این ، نه دعویّ و ، نه لاف


قلبِ من هیچوقت بیهوده به لرزه درنمی آید . هنانا ارشاد و نصیحتِ من ، نورِ حق است . نه ادّعا و یاوه گویی . [ روشن بینان از منظری بالا به جهان درنگرند . از اینرو حوادث را بیش از وقوع دریابند . ]

مؤمنم یَنظُر بِنور الله شده / هان و هان ، بگریز از این آتشکده


من مؤمنی هستم که با نورِ خدا نظر می کنم . بهوش باش و بهوش باش که از این آتشگاه باید بگریزی . [ مصراع اوّل اشاره به حدیثی دارد که در شرح بیت ۲۶۳۴ دفتر اوّل آمده است . ]

این همه گفت و به گوشش در نرفت / بَد گمانی مرد را سدّی است زَفت


آن خردمند ، این همه اندرز داد ولی به گوشِ دلِ او فرو نرفت . زیرا گمان بَد بر آدمی ، حجابی ستبر است .

دستِ او بگرفت و ، دست از وی کشید / گفت : رفتم ، چون نه یی یارِ رشید


آن خردمند ، دستِ آن دلاورِ ساده لوح را گرفت که همراهِ خود ببرد . ولی آن ساده لوح ، دساِ خود را از دستِ او کشید . خردمند وقتی این حال را دید گفت : حالا که رشد یافته نیستی و نمی توانی صواب را از ناصواب تمیز دهی ، من رفتم .

گفت : رَو ، بر من تو غمخواره مباش / بوالفضولا ، معرفت کمتر تراش


آن نادان از فرطِ حماقت به آن خردمندِ دلسوز گفت : برو ، تو غمِ مرا نخور ، ای یاوه گویی که خود را دانا و حکیم نشان می دهی . اینقدر اظهار فضل و معرفت مکن .

[ بُوالفضول = شرح بیت ۳۲۳۱ دفتر اوِل ، در اینجا بصورت منادی آمده است ]

باز گفتش من عدوّ تو نِیَم / لطف باشد گر بیایی در پِیَم


دوباره آن خردمند به او گفت : من دشمنِ تو نیستم . اگر دنبالِ من بیایی . واقعاََ لطف کرده ای . [ فایده و سود این کار نصیبِ خودِ تو می شود و به خود نیکی کرده ای . ]

گفت : خوابستم مرا بگذار ، رَو / گفت : آخِر یار را مُنقاد شَو


آن دلاورِ نادان گفت : من الان خوابم می آید . مرا رها کن و برو به دنبالِ کارِ خودت ، خردمند گفت : این دَمِ آخر بیا و حرف مرا گوش کن .

تا بخُسبی در پناهِ عاقلی / در جوارِ دوستیِ صاحبدلی


تا در پناهِ شخصی خردمند بخوابی و در کنارِ دوستی صاحبدل بیاسایی .

در خیال افتاد مَرد از جِدّ او / خشمگین شد ، زود گردانید رُو


آن مردِ نادان از تلاش و کوشش آن مرد خردمند دچارِ بَدگمانی شد . پس با حالتی غضب آلود ، بی درنگ روی از آن خردمند برگرداند و گفت : [ ادامه معنا در بیت بعدی ]

کین مگر قصدِ من آمد ، خونی است / یا طمع دارد ، گدا و تونی است


نکند این شخص ، قصدِ کشتن مرا دارد و یا نکند طَمَعی در من بسته و یا اصلاََ گدا و آس و پاس است . [ تونی = آتشدان حمام های قدیم را تون گویند و تونی ، کسی بوده که آتشدانِ خمام ها را روشن می کرده . این شغل از پَست ترین مشاغل آن زمان به شمار می آمده است . ( شرح کفافی ، ج ۲ ، ص ۲۰۸ ) ]

یا گِرو بسته ست با یاران بدین / که بترساند مرا زین همنشین


یا نکند با دوستان خود شرط بسته است که با این یاوه ها مرا از این همنشین مهربان (خرس) بترساند . [ گرو بستن = شرط بستن ]

خود نیامد هیچ از خُبثِ سِرش / یک گمانِ نیک ، اندر خاطرش


آن نادان به علّتِ پلیدی درون ، حتی یک گمانِ نیک به خاطرش نرسید .

ظَنِ نیکش جُملگی بر خرس بود / او مگر مر خرس را همجنس بود


آن مردِ نادان ، همۀ نیک گمانی اش متوجّه خرس بود . او گویا با خرس همجنس بود زیرا این همه ، نسبت به او تمایل نشان می داد ولی از آن عاقلِ فرزانه رُخ برتافت .

عاقلی را از سگی تهمت نهاد / خرس را دانست اهلِ مِهر و داد


آن نادان از روی سگ منشی ، به آن مردِ خردمند اتهام زد . ولی خرس را اهلِ دوستی و عدالت به شمار آورد .

بخش خالی. برای افزودن محتوا صفحه را ویرایش کنید.

دکلمه تتمۀ حکایت خرس و آن ابله

دکلمه تتمۀ حکایت خرس و آن ابله

زنگینامه مولانا جلال الدین محمد بلخی

سرزمین ایران از دیرباز مهد تفکرات عرفانی بوده است . از این رو در طی قرون و اعصار ، نام آورانی بی شمار در عرصه عرفان و تصوف در دامن خود پرورش داده است . یکی از این بزرگان نام آور ، حضرت مولانا جلال الدین محمد بلخی است که به ملای روم و مولوی رومی آوازه یافته است . او در ششم ربیع الاول سال ۶۰۴ هجری قمری در بلخ زاده شد . پدر او محمدحسین  خطیبی است که به بهاءالدین ولد معروف شده است و نیز او را با لقب سلطان العلما یاد کرده اند . بهاء ولد از اکابر صوفیه و اعاظم عرفا بود و خرقه او به احمد غزالی می پیوست و در علم عرفان و …

متن کامل زندگینامه مولانا جلال الدین بلخی را در مرکز تخصصی شعر و عرفان مطالعه نمایید.

معرفی کتاب مثنوی معنوی مولوی

مثنوی معنوی کتابی تعلیمی و درسی در زمینه عرفان ، اصول تصوف ، اخلاق ، معارف و …است . مولانا بیشتر به خاطر همین کتاب شریف معروف شده است . مثنوی معنوی دریای ژرفی است که می توان در آن غواصی کرد و به انواع گوهرهای معنوی دست یافت با آنکه تا آن زمان کتابهای ارزشمند و گرانقدری نظیر منطق الطیر عطار نیشابوری و حدیقت الحقیقت سنائی و گلشن راز شبستری از مهمترین و عمیق ترین کتب عرفانی و صوفیانه به شمار می رفتند ولی با ظهور مثنوی معنوی مولانا و جامعیت و ظرافت و نکته های باریک و …

متن کامل معرفی جامع کتاب مثنوی معنوی مولوی را در مرکز تخصصی شعر و عرفان مطالعه نمایید.

منابع و مراجع :

  1. شرح جامع مثنوی معنوی – دفتر دوم – تالیف کریم زمانی – انتشارات اطلاعات

Tags:
اولین نفری باشید که نظرتان را ثبت می کنید

ارسال پاسخ

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

تماس با دیدارجان

لطفا نظرات ، انتقادات و پیشنهادات خود را ارسال فرمایید.

درحال ارسال

وارد شوید

اطلاعات خود را فراموش کرده اید؟