شرح و تفسیر غزل شماره 57 دیوان حافظ شیرازی

شرح و تفسیر غزل شماره ۵۷ دیوان حافظ شیرازی در مرکز تخصصی شعر و عرفان دیدارجان

شرح و تفسیر غزل شماره ۵۷ دیوان حافظ شیرازی

شاعر : شمس الدین محمد حافظ شیرازی

کتاب : دیوان اشعار

قالب شعر : غزل

آدرس شعر : شرح و تفسیر غزل شماره ۵۷ دیوان حافظ شیرازی

دیوان حافظ شیرازی
متن کامل ابیات ۱ الی ۷

۱) آن سیه چُرده که شیرینی عالَم با اوست / چشمِ میگون لبِ خندان دلِ خرم با اوست

۲) گر چه شیرین دهنان پادشهانند ولی / او سلیمانِ زمان است که خاتم با اوست

۳) روی خوب است و کمال هنر و دامن پاک/ لاجرم همّتِ پاکانِ دو عالَم با اوست

۴) خالِ مشکین که بدان عارضِ گندم گون است / سرّ آن دانه که شد رهزنِ آدم با اوست

۵) دلبرم عزمِ سفر کرد خدا را یاران / چه کنم با دلِ مجروح که مَرهم با اوست

۶) با که این نکته توان گفت که آن سنگین دل  / کُشت ما را و دَمِ عیسی مریم با اوست

۷) حافظ از معتقدان است گرامی دارش / ز آنکه بخشایشِ بس روحِ مکّرم با اوست

شرح و تفسیر غزل شماره ۵۷ دیوان حافظ شیرازی

آن سیه چُرده که شیرینی عالَم با اوست / چشمِ میگون لبِ خندان دلِ خرم با اوست


آن سبزه رو که ذوق و لذت عالَم با او است . چشم می رنگ ( مایل به قرمز ) و لب متبسم و دل شاد با او است . یعنی آن سبزه خندان رو ، متبسم لب و خرم دل است . نه کریه رو و غمگین دل . [ سیه چرده  = صورت سبزه رو / چشم میگون = چشمی که سفیدی آن مایل به قرمز باشد / خندان = در حالی که می خندد / دل خرم = دلشاد ]

گر چه شیرین دهنان پادشهانند ولی / او سلیمانِ زمان است که خاتم با اوست


اگر چه پادشاهان ، شیرن دهنان هستند امّا آن جانان ، سلیمان زمان است که خاتم ، مالِ او است . یعنی هر محبوبی برای خودش پادشاه است امّا جانان ما از همه سَر است . زیرا که خاتمِ حُسنِ جمال با او است . حاصل کلام : جانان ما ، خاتمِ محابیب است زیرا حُسنِ لطافت در او ختم شده است . [ شعرا دهان محبوب ها را به نگین انگشتری و یا به خودِ انگشتری تشبیه می کنند زیرا که کوچکی و مدور بودن آن معتبر است ]

روی خوب است و کمال هنر و دامن پاک/ لاجرم همّتِ پاکانِ دو عالَم با اوست


آن دلبر عزم سفر کرده ، زیبا رو و پاکدامن و کامل هنر است . پس البته همّتِ پاکان دو عالم با او است . یعنی این همه محسّناتی که در او وجود دارد . لازم است تمام انبیاء و ملائک یار و کمک او باشند . [ روی خوب = خوب رو / دامن پاک = پاکدامن / کمال هنر = کامل هنر / لاجرم = لابد و لامحاله ، محقق و مقرر است ]

خالِ مشکین که بدان عارضِ گندم گون است / سرّ آن دانه که شد رهزنِ آدم با اوست


آن خال سیاه که در صورت گندمی جانان است . سِرّ دانه ای که آدم را گمراه کرد در آن خال است . یعنی سِرّ دانۀ گندمی که سبب خروج حضرتِ آدم از بهشت شد . با آن خالی است که در رُخِ گندمی جانان است . هر کسی که آن خال را ببیند و دل بدان ببندد . حضور و صفا و آسایش را وداع گوید . [ گندم گون = گندمی ، عارض گندمی ]

دلبرم عزمِ سفر کرد خدا را یاران / چه کنم با دلِ مجروح که مَرهم با اوست


دلبرم نیت سفر بسته ، محضِ رضای خدا ، ای یاران درمانم کنید . چه کنم و دلِ مجروح خود را چگونه درمان کنم که مَرهَم در نزد آن جانان است . یعنی دل تحملِ فراق آن جانان را ندارد و مضطرب است پس چاره ای کنید تا اندکی قرار و آرامش پیدا کنم .

با که این نکته توان گفت که آن سنگین دل  / کُشت ما را و دَمِ عیسی مریم با اوست


این نکته را به که می توانم بگویم که آن سنگین در حالیکه دارای دَمِ مسیحایی است ما را هلاک کرد . یعنی جانان ، با اینکه این خصوصیت عیسی را که با نَفَسِ خود مرده را زنده می کرد ، داشت ولی ما را هلاک کرد . پس این را به که بگویم که یک مصلحتِ متناقض است . [ از استغنای جانان نسبت به خودش شکایت می کند ]

حافظ از معتقدان است گرامی دارش / ز آنکه بخشایشِ بس روحِ مکّرم با اوست


ای جانان ، حافظ از دوستان و از جملع معتقدان است ، پس عزیزش بدار . زیرا از بسیاری از ارواحِ اولیاء و انبیاء با او است . یعنی حافظ از احبّای پاک و پاکدامن است . پس عزّت و احترامش کن . زیرا بسیاری از ارواح طیبه معین و ظهیر او است . حاصل کلام : حافظ جزو اهل الله می باشد . او را با سایر احبّا و دوستان قیاس مگیر . [ معتقدان = مراد محبان است / گرامی = عزیز و محترم / بخشایش = ترحم / روح مکرم = روح انبیاء و اولیاء ]

دکلمه غزل شماره ۵۷ دیوان حافظ شیرازی

دکلمه غزل شماره ۵۷ دیوان حافظ شیرازی

زنگینامه شمس الدین محمد حافظ شیرازی

به اتفاق تذکره نویسان لقب اصلی او شمس الدین است و آن از بیت ذیل که از قطعه در تاریخ وفات اوست برمی آید :

به سوی جنت اعلی روان شد / فرید عهد ، شمس الدین محمد

نویسنده مقدمۀ دیوان حافظ او را «شمس المله و الدین» یاد کرده و یکی از دیوانهای چاپی حافظ «شمس الدین والدنیا» نوشته ، بدیهی است که لقب او همان شمس الدین بوده و «ملت» و «دنیا» زائد است .

پس از وفات او اهلِ ذوق و عرفان وی را با القاب ذیل خوانده و ستوده اند .

بلبل شیراز ، لسان الغیب ، خواجۀ عرفان ، خواجه شیراز ، ترجمان الحقیقت ، کاشف الحقایق ، ترجمان الاسرار ، مجذوب سالک ، ترجمان السان و غیره . نام وی به اتفاق همه صاحبان تذکره ، محمد است و آن از بیت ذیل که از قطعه در تاریخ وفات اوست ، تایید می شود .

یگانه سعدی ثانی ، محمدِ حافظ / از این سراچه فانی به دارِ راحت رفت

تخلص خواجه ، حافظ است . و …

متن کامل زندگینامه شمس الدین محمد حافظ شیرازی را در مرکز تخصصی شعر و عرفان مطالعه نمایید.

معرفی کتاب دیوان اشعار حافظ شیرازی

متن کامل معرفی جامع کتاب دیوان اشعار حافظ شیرازی را در مرکز تخصصی شعر و عرفان مطالعه نمایید.

منابع و مراجع :

  1. شرح سودی بر حافظ – جلد اول – ترجمۀ عصمت ستارزاده – انتشارات نگاه

Tags:
اولین نفری باشید که نظرتان را ثبت می کنید

ارسال پاسخ

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

تماس با دیدارجان

لطفا نظرات ، انتقادات و پیشنهادات خود را ارسال فرمایید.

درحال ارسال

وارد شوید

اطلاعات خود را فراموش کرده اید؟