زندگینامه مصلح بن عبدالله ملقب به سعدی شیرازی

 


زندگینامه مصلح بن عبدالله ملقب به سعدی شیرازی در مرکز تخصصی شعر و عرفان دیدارجان

زندگینامه مصلح بن عبدالله ملقب به سعدی شیرازی

افصح المتکلّمین ، مصلح بن عبدالله ملقب به سعدی شیرازی ، یکی از ستارگان قَدَرِ اوّل آسمان شعر و ادب فارسی است . وی به تقریب در سال ۶۰۶ هجری قمری در شیراز و در خانواده ای که به تعبیر خودش ، همه از عالمان دین بودند ، دیده به جهان گشود . در کودکی پدر را از دست داد و تحت سرپرستی و تربیت جدِ مادریش قرار گرفت .

سیر و سفر سعدی :

سعدی مقدمات دانش های ادبی و دینی را در زادگاهش فرا گرفت و برای ادامۀ تحصیل در حدود سال ۶۲۰ هجری قمری راهی بغداد شد تا به سلکِ طالبانِ نظامیۀ بغداد درآید . سعدی در این دانشگاه بزرگ جهان اسلام ، محضر استادانی چون جمال الدین ابوالفرج بن جوزی ، نوادۀ ابن جوزی معروف و صاحب تلبیس ابلیس را دریافت و از دَمِ گرم عارف نام آوری چون شهاب الدین ابو حفص عمر بن محمد سهروردی کسب فیض کرد .

پس از سال ها بهره مندی از امکاناتِ نظامیۀ و تلقین و تکرار درس های آن و رسیدن به مراتبی عالی از دانش ، از مدرسۀ نظامیۀ بغداد بیرون آمد تا به شیوه صوفیان و سیاحان ، به سیر آفاق و انفس بپردازد . بدین متظور به شام و روم و حجاز رفت و با دانش و فرهنگ این سرزمین ها آشنا شد و پس از کسب تجربه های بسیار ، در سال ۶۵۵ هجری قمری به شیراز بازگشت .

بازگشت به زادگاهش :

سعدی در بازگشت از این سفر دراز ، زادگاهش را اَمن و آرام یافت و به همین دلیل به اتابکان سلغری ، حاکمان فارس ، که این امنیت در اثر مساعی و حُسنِ تدبیر آنان بر شیراز سایه افکنده بود ، روی آورد و مورد توجه و عنایت سعد بن ابی بکر بن سعد زنگی ، حاکم فارس که به احتمال قریب به یقین نامِ شاعریِ سعدی منسوب به اوست . قرار گرفت به درگاه او راه یافت .

سعدی از آن پس ، علی رغم توجه و عنایتی که اتابک و اطرافیانش به وی داشتند و در عین حفظ پیوند خویش با دربار ، در خانقاه شیخ ابو عبدالله حنیف رحل اقامت افکند و با احترامی در خورِ شأنِ یک استاد وارسته ، تا پایان عمر روزگار گذرانید و فقط یک بار برای طوافِ خانۀ خدا از شیراز بیرون رفت . در بازگشت از این سفر بود که در تبریز با شمس الدین محمد جوینی وزیر و برادرش عطاملک جوینی ، نویسنده توانا و صاحب تاریخ جهانگشای جوینی ، دیدار کرد و پس از آن ، میان سعدی و آنان پیوند و الفتی ایجاد شد که می توان تاثیر آن را در ستایش نامه های سعدی در باب این دو برادر دید .

وفات سعدی :

در تاریخ وفات سعدی همچنان که در تعیین سال ولادتش ، میان مورخان اختلاف وجود دارد . اما از میانِ سال هایی که برای وفات او برشمرده اند ، سال ۶۹۱ هجری قمری ، پذیرفتنی تر است .

آثار سعدی :

از سعدی مجموعه آثاری به نثر و نظم باقی است که همه آنها را در کتابی نسبتاََ قطور گرد آورده و کلیات سعدی نامبده اند . کلیات سعدی در بردارندۀ دو شاهکار بلامنازع او ، یعنی بوستان و گلستان و قصاید و غزلیات و ترجیعات ، مثلّثات و قطعات و رساله های منثور اوست .

بوستان را در همان سال ورود به شیراز ، یعنی ۶۵۵ هجری قمری سرود و سال بعد گلستان را به تصنیف درآورد . سایر سروده ها و نوشته هایش در خلال تمام سال هایی که در شیراز زیسته ، به تدریج پدید آمده است .

سعدی با نوشتن گلستان ، خود را به مثابۀ نویسنده ای توانا ، در تاریخ ادبیات فارسی مخلّد ساخت و با سرودن بوستان که در قالب مثنوی و بر وزن شاهنامۀ فردوسی و احیاناََ نظیره ای است بر آن شاهکار بزرگ حماسی استادِ طوس ، در شمار بزرگترین شاعران جهان قرار گرفت . این دو اثر سعدی آنچنان با اقبال همگان مواجه گشت و چنان شهرتی برای او به ارمغان آورد که آثار دیگرش ، با وجود آن که از زمرۀ آثار شکوهمند زبان فارسی و در نوع خود بی نظیرند . تا مدّت ها در جنبِ تلأتو و درخشش این دو پدیدۀ گران سنگ ، آن چنان که باید مورد توجه مردم سرزمین ما واقع نشده و تنها سخن سنجان و سخن شناسان و سخن سرایان به آنها روی می آورده و از ارزش و بهای واقعی آن آگاهی داشتند .

در کلیات سعدی قصایدی وجود دارد که سعدی به یاری آنها ، پادشاهان سلغری و برخی از وابستگان آنان و نیز برخی چند از والیان و عاملان مغول را ستوده و آنان را به راه راست و توجه به دادگری و عنایت به احوال مظلومان فراخوانده است . در میان کسانی که سعدی دهان به ستایش آنان گشوده ، برادران جوینی برای او بهای دیگری دارند . گذشته از قصاید فارسی ، قصاید عربی ، مثلّثات و برخی سروده های دیگرش ، ترجیع بند زیبای او با مطلع :

ای سرو بلند قامت دوست                    وه وه که شمایلت چه نیکوست

هنوز در زبان فارسی نظیری نیافته است . اما حجمِ نسبتاََ وسیعی که حدود هفتصد غزل سعدی در این مجموعه نفیس به خود اختصاص می دهد ، حکایت از آن دارد که سعدی خود به این قالب عنایتی مخصوص داشته و بیشتر اوقات خود را صرفِ سرودن آنها کرده است .

به هر روی این سراینده بزرگ و نویسندۀ بی مانند از جمله شاعران و نویسندگانی است که در زمان حیاتش به شهرتی چشمگیر دست یافته و به چشم خود سفر کردن آثارش را به بلاد دیگر شاهد بوده و با گوش خود شنیده است که برخی از سرایندگان از او به احترام یاد کرده و سروده هایش را عزیز داشته اند .

***

Tags:
اولین نفری باشید که نظرتان را ثبت می کنید

ارسال پاسخ

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

تماس با دیدارجان

لطفا نظرات ، انتقادات و پیشنهادات خود را ارسال فرمایید.

درحال ارسال

وارد شوید

اطلاعات خود را فراموش کرده اید؟