رَب هَب لی از سلیمان آمده است / که مَدِه غیرِ مرا این مُلک و دست

این درخواست که « خدایا مُلکِ عظیمی به من ارزانی فرما » تنها زیبنده مقام حضرت سلیمان (ع) است که از خدا درخواست نمود « پروردگارا مرا سلطنتی بخش و از پسِ من به کسی این قدرت و سلطنت را مده » [ اشاره است به آیه 35 سوره ص . « سلیمان گفت : پروردگارا مرا ببخشای و مُلکی ده که زیبنده کسی از پسِ من نباشد که تویی بسیار بخشنده » ]

– حضرت سلیمان (ع) فرزند داود (ع) یکی از پیامبران الهی است که نام او هفده بار در قرآن کریم یاد شده است . صوفیان ، حضرت سلیمان (ع) را مظهر اسم رحمان دانسته اند به جهت شمول و گستردگی حکومت او . زیرا همانطور که صفت رحمانیت حق تعالی شامل همه موجودات می شود . حکومت سلیمان (ع) نیز بر همه عالم بود . عوالم علوی و سفلی در تصرف ولایت او قرار داشت . طبق آیه ای که در بالا ذکر شد . سلیمان (ع) از حق تعالی چنان حکومتی می خواست که پس از وی کسی در خور آن نباشد . برخی این درخواست را نشان بخل گرفته اند در حالیکه پیامبران از هر گونه صفات ناروا منزّه هستند . ولی مولانا این مطلب را چنین تفسیر می کند که سلیمان به کمال رسیده بود و هیچ نوع مال و جاهی او را گمراه نمی کرد و هر کس که همچون سلیمان روح بزرگ داشته باشد چنین است ولی آنانکه از اوصاف سلیمانی محرومند در خور این مقام نمی شوند و

تو مکن با غیرِ من این لطف و جُود / این حسد را ماند امّا آن نبود

خداوندا ، این لطف و بخشش را بجز من در حق کسی مکن . این سخن مشابه و همانند حسد است ولی از روی بخل و حسادت نیست .

نکتۀ لایَنبَغی می خوان به جان / سرِ مِن بَعدی ز بخلِ او مَدان

نکتۀ لاینبغی را با جان و دل بخوان و اسرار مِن بعدی را از روی بخل و حسادت مخوان . [ دو کلمه لاینبغی و مِن بعدی اشاره است به آیه 35 سوره ص که در شرح بیت 2604 همین بخش ذکر شد ]

بلکه اندر مُلک ، دید او صد خطر / مو به مو مُلکِ جهان بُد بیمِ سَر

بلکه حضرت سلیمان در سلطنت ، صد نوع خطر دید و در سراسر پادشاهی جهان ، احساس خطر و هلاکت داشت .

بیمِ سَر با بیمِ سِر با بیمِ دین / امتحانی نیست ما را مثلِ این

در سلطنت ظاهری ، بیم از هلاکت جان و تن و دین است . و همانند سلطنت و دولت ، ما امتحانی دشوار نداریم . [ بیمِ سَر = خطر برباد رفتن سر . بیمِ سِر = ترس از اشتغال دل به امور دنیا . بیمِ دین = نگرانی از عمل خلاف شرع ]

پس سلیمان همّتی باید ، که او / بگذرد زین صد هزاران ، رنگ و بو

پس باید همتی همانند همت سلیمان داشت و مغرو و مفتون سلطنت دنیایی نگشت و از صد هزار جاذبه و کشش صوری گذشت و بدانها دل نبست .

با چنان قوّت که او را بود ، هم / موجِ آن ملُکَش فرو می بست دَم

با آن همه همت و قدرتی که سلیمان داشت ولی موج سلطنت دنیوی ، دهان او را بست و بر دلش اثر گذاشت . [ اشاره است به آیات 30 و 31 سوره ص . « آن گاه که اسبان بر سلیمان عرضه شدند . از فرط علاقه به تماشای اسبان ، از نماز باز ماند و خود را نکوهش کرد و گفت : علاقه اسبان را بر یاد خدا ترجیح دادم تا آنکه خورشید غروب کرد . برخی از امامیه در تفسیر این مطلب می گویند : « فضیلت نماز اول وقت از او فوت شد نه نفسِ نماز » ( مجمع البیات ، ج 8 ، ص 475 ) ]

چون بر او بنشست زین اندوه ، گَرد / بر همه شاهانِ عالَم رحم کرد

چون از این اندوه حضرت سلیمان غصه دار شد . پس نسبت به همه شاهان عالم مهربانی آورد .

پس شفاعت کرد و گفت : این مُک را / با کمالی دِه ، که دادی مر مرا

سلیمان شفیع شد و گفت : خداوندا این مُلک و چرچم را به کسی ده که به او کمال و عصمت داده ای . همانگونه که بر من عطا کردی .

هر که را بِدهی و بکنی آن کَرم / او سلیمان است و آن کس هم ، منم

کمال و عدالت را به هر کس بدهی . او سلیمان زمان خویش است و آن شخص در حقیقت ، خودِ من هستم و جز من کسِ دیگری نیست .

او نباشد بعدی ، او باشد مَعی / خود مَعی چه بوَد ؟ منم بی مدّعی

آن شخص پس از من نمی آید . بلکه او خودِ من هستم گرچه بر حسب زمان ، پس از من بیاید . ولی به اعتبار مقام و مرتبه ، خودِ منم . [ عرفا عقیده دارند که هر یک از انبیاء دارای اوصافی هستند که هرگاه یکی از اولیاء به اوصاف یکی از آنها درآید در حقیقت مظهر همان نبی است . ] توضیح بیشتر در شرح ابیات 405 و 406 همین دفتر آمده است . بنابراین در میان اولیاء برخی بر قدم آدم (ع) هستند و برخی بر قدم شیث (ع) و برخی بر قدم ابراهیم (ع) و عیسی (ع) و محمد (ص) . و در هیچ دوری از ادوار ، زمین از قطب و ولی و حجت حق خالی نمی شود . همواره در هر دوری کسانی هستند که معانی غیبی و نوعی و اوصاف کلی انبیاء را در خود تحقق می بخشند و به اصطلاح بر قدم آنها می شوند و عین حقیقت آنان می گردند . ( شرح مثنوی ولی محمد اکبرآبادی ، دفتر اول ، ص 192 و 193 ) ]

شرحِ این فرض است گفتن ، لیک من / باز می گردم به قصۀ مرد و زن

اگر چه شرح این مطلب واجب است . یعنی باید معنی معیت و حقیقت نوعیه اولیاء را توضیح دهم . ولی من اضطراراََ دوباره دنباله داستان آن مرد و زن اعرابی را بازگو می کنم .